Đột quỵ không hiếm ở độ tuổi 20-40

Cứ 6 người thì có 1 người bị cơn đột quỵ não trong đời; cứ 6 giâycó một người qua đời vì đột quỵ. Theo Tổ chức Y tế thế giới, đột quỵ não (tai biến mạch máu não) là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3sau bệnh lý tim mạch và ung thư. Ở Việt Nam, con số những ca đột quỵ não mỗi năm tăng thêm 200.000người mắc, 104.000 người tử vong. Theo phương châm “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, hãy cùng tìm hiểu những nguyên lý chính của căn bệnh nguy hiểm này với nghiên cứu của TS. BS Phạm Đình ĐàiThS. BS Đặng Phúc Đức– Khoa Đột quỵ – Bệnh viện 103 để biết cách giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống nhé.

 

Đột quỵ não là gì?

Tai biến mạch máu não còn gọi là Đột quỵ não là một bệnh xảy ra khi việc cung cấp máu lên một phần bộ não bị đột ngột ngừng trệ.

Tai biến mạch máu não có hai loại: nhồi máu não (do nghẽn / tắc mạch) hoặc chảy máu não (do vỡ mạch). Các triệu chứng thần kinh trung ương khu trú biểu hiện nhanh, ngay tức thì khi tổn thương mạch máu não xảy ra, nên tai biến mạch máu não còn được gọi là đột quỵ. Đột quỵ là bệnh của hệ thần kinh phổ biến nhất hiện nay.

Ở Việt Nam, tính đến 2018, mỗi năm có khoảng 230.000 ca mới.

Nghiện rượu, hút thuốc lá, căng thẳng tâm lý có thể dẫn đến đột quỵ não

Ngoài những yếu tố nguy cơ không thể thay đổi được như tuổi tác, giới tính, chủng tộc, di truyền, thì 4 yếu tố chính được Tổ chức Đột quỵ Thế giới ghi nhận là nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ bao gồm tăng huyết áp; đái tháo đường; béo thể trung tâm (béo bụng) và rối loạn lipid máu.

  • Tăng huyết áp:Khi huyết áp tăng cao, vượt quá ngưỡng 140/90mmHg, thành mạch máu sẽ bị tổn thương, tạo các điểm yếu ở thành mạch. Theo thời gian, các điểm yếu bị tổn thương nặng dần rồi vỡ ra, gây đột quỵ chảy máu não. Ngoài ra, tăng huyết áp cũng gây vữa xơ động mạch, gây chít hẹp lòng mạch, cản trở dòng máu lưu thông, gây đột quỵ nhồi máu não.
  • Đái tháo đường:Với mức Glucose máu lớn hơn 11mmol/l ở thời điểm bất kì, người bệnh được chẩn đoán đái tháo đường. Căn bệnh này gây tổn thương động mạch ở não, tăng tỷ lệ mắc đột quỵ não từ 2-6,5 lần, tăng tỷ lệ tử vong lên 2 lần.
  • Rối loạn lipid máu:Khi hàm lượng lipid trong máu quá cao là điều kiện thuận lợi để lipid “ngấm” vào và lắng đọng ở thành mạch máu. Đây là giai đoạn đầu tiên của quá trình hình thành vữa xơ động mạch, một tác nhân gây đột quỵ nhồi máu não.
  • Béo thể trung tâm (béo bụng):béo phì là yếu tố thuận lợi góp phần làm tăng huyết áp, rối loạn lipid và tăng glucose máu. Bệnh lý tim mạch xuất hiện từ chính những yếu tố này. Trong tất cả các thể béo phì, thể béo bụng có liên quan tới hội chứng chuyển hóa chặt chẽ hơn cả.

 

Ngoài những nguyên nhân chính gây bệnh đột quỵ não, những yếu tố khác như: nghiện rượu, hút thuốc lá, căng thẳng tâm lý,… cũng góp phần gây nên căn bệnh nguy hiểm này. Tuy nhiên, đây đều là những yếu tố có thể thay đổi được, bằng cách duy trì lối sống lành mạnh trong sinh hoạt, ăn uống, và đi khám định kỳ.

 

Tự phát hiện đột quỵ não và những xử trí ban đầu

Kết quả điều trị đột quỵ não phụ thuộc rất nhiều vào vấn đề thời gian. Do vậy, mọi người cần biết và ghi nhớ triệu chứng chính để phát hiện sớm đột quỵ não tại nhà, có thái độ xử trí đúng, góp phần giảm thiểu tác hại do bệnh mang lại.

 

Triệu chứng đột quỵ não rất đa dạng và phức tạp. Tuy nhiên, chúng ta có thể phát hiện nhanh chóng hầu hết trường hợp đột quỵ não ngay tại nhà bằng bộ ba triệu chứng phổ biến nhất: Liệt mặt, liệt chi, liệt vận ngôn (khó nói). Để dễ nhớ, Tổ chức đột quỵ Thế giới dùng cụm từ viết tắt FAST để giúp mọi người ghi nhớ triệu chứng phát hiện sớm đột quỵ và thái độ xử trí đúng.

 

  • FACE – liệt mặt: Đột ngột méo miệng. Bạn cần bảo bệnh nhân cười, huýt sáo… và quan sát nét mặt
  • ARM– liệt chi: Đột ngột yếu chân tay một bên. Khi bảo giang ngang hoặc giơ thẳng 2 tay thì thấy một bên xệ xuống.
  • SPEECH– nói khó: Đột ngột thay đổi giọng nói, nói khó khăn hơn bình thường.Hoặc SWALLOW – Nuốt khó, bị sặc hay bị ho.
  • TIME– thời gian: Khi có triệu chứng nghi ngờ đột quỵ cần khẩn trương gọi xe cấp cứu để vận chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng cấp cứu đột quỵ.

 

 Cách xử trí nhanh nhất với người có triệu chứng đột quỵ?

Với trường hợp triệu chứng nhẹ: bạn cần xem đồng hồ và ghi nhớ thời gian khởi phát triệu chứng; đồng thời khẩn trương vào cơ sở y tế gần nhất.

 

Với trường hợp nặng:

  • Bạn cần đỡ người bệnh để tránh bị ngã
  • Đặt nằm chỗ thoáng, nới lỏng quần áo, tháo bỏ răng giả (nếu có). Nếu bệnh nhân buồn nôn, cần cho nằm nghiêng để tránh trào ngược chất nôn vào đường thở.
  • Ghi nhớ giờ bệnh nhân khởi phát triệu chứng đầu tiên: đây là thông tin quan trọng để bác sĩ lựa chọn biện pháp điều trị.
  • Gọi xe cấp cứu vận chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất.

 

Nên tránh làm việc gì với người bị đột quỵ?

Quỹ thời gian của người bệnh trong những giờ đầu rất quý giá, bạn cần ghi nhớ những việc không nên làm sau đây:

  • Xoa dầu, cạo gió
  • Vỗ đập, lay gọi để hy vọng bệnh nhân tỉnh lại
  • Để nhà theo dõi xem có khỏe lại không
  • Cho ăn, uống nước: bệnh nhân đột quỵ não thường rối loạn nuốt nên rất dễ bị sặc, hít thức ăn vào đường thở, dẫn đến tắc thở
  • Tự cho uống thuốc không theo chỉ định của bác sĩ

 

 

(Nguồn: Cẩm nang Đột quỵ não – Nhận biết, dự phòng, xử trí.TS. BS Phạm Đình Đài – Ths. BS Đặng Phúc Đức – Khoa Đột quỵ – Bệnh viện 103)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *